Sürekli sakatlık (maluliyet) tazminatı, trafik kazası, iş kazası veya başka bir haksız fiil nedeniyle kişinin bedensel bütünlüğünde kalıcı kayıp oluşması ve çalışma gücü ile ekonomik geleceğinin etkilenmesi hâlinde gündeme gelen maddi tazminattır. Günlük dilde maluliyet denilse de özel hukuk tazminat hesabındaki bedensel zarar ile SGK malullük aylığı koşulları aynı değildir.
Avukat Atakan Ayhan, sürekli sakatlık ve maluliyet tazminatı dosyalarında sağlık durumunun kazanç kaybına ve kişinin çalışma gücüne etkisini hukuki belgelerle birlikte değerlendirir.
Tazminat yalnız rapordaki oran üzerinden mekanik biçimde hesaplanmaz. Kişinin yaşı, geliri, mesleği, kazadaki kusuru, kalıcı kaybın iş ve yaşam üzerindeki etkisi, geçici iş göremezlik dönemi, bakım ihtiyacı ve sigorta teminatı birlikte değerlendirilir.
Sürekli Sakatlık Tazminatı Nedir?
Türk Borçlar Kanunu’nun bedensel zarar hükümleri kapsamında çalışma gücünün azalması veya kaybından ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararlar istenebilir. Sürekli sakatlık, tedavi tamamlandıktan sonra kişide kalıcı fonksiyon kaybının bulunmasıdır.
Kalıcı kayıp oranının düşük olması talebi otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Ancak zarar ile olay arasındaki illiyet bağı ve ekonomik kayıp ortaya konmalıdır. Önceden mevcut hastalıklar ve olay sonrası gelişen komplikasyonların etkisi uzman hekimlerce ayrıştırılabilir.
Maluliyet ile Sürekli İş Göremezlik Aynı mı?
Özel hukukta bedensel zarar tazminatı, SGK’nın malullük veya sürekli iş göremezlik statüsünden farklıdır. SGK malullüğü için 5510 sayılı Kanun kapsamında çalışma gücü kaybı ve prim şartları aranır. İş kazası veya meslek hastalığında SGK sürekli iş göremezlik geliri için meslekte kazanma gücü kaybına ilişkin özel koşullar uygulanır.
Bir kişinin SGK bakımından malul sayılmaması, haksız fiil nedeniyle kalıcı bedensel zarar tazminatı talebini her durumda engellemez. Tersine, SGK tarafından gelir bağlanması da zarar verenin özel hukuk sorumluluğunu otomatik olarak sona erdirmez; mahsup ve rücu kuralları ayrıca incelenir.
Tazminat İçin Aranan Şartlar
- Hukuka aykırı olay veya sorumluluk sebebi,
- Olayla bağlantılı bedensel zarar,
- Tedavi sonrasında kalıcı fonksiyon kaybı,
- Çalışma gücü veya ekonomik gelecekte kayıp,
- Zarar ile olay arasında uygun illiyet bağı,
- Sorumlulara süresinde başvuru.
Kişinin kazada kusurlu olması hâlinde tazminatta indirim gündeme gelebilir. Trafik kazalarında oran tartışmalıysa kusur oranına itiraz süreci ayrıca yürütülmelidir.
Sağlık Kurulu Raporu Nasıl Alınır?
Raporun olay tarihindeki mevzuata, zarar türüne ve yetkili sağlık kurulu usulüne uygun olması gerekir. Tedavi tamamlanmadan veya iyileşme süreci sabitlenmeden alınan rapor kalıcı durumu doğru göstermeyebilir. Kontrol muayenesi öngörülmüşse kesin hesap için beklenmesi gerekebilir.
Raporda tanılar, olayla illiyet, fonksiyon kaybı, oran, geçici iş göremezlik dönemi ve varsa sürekli bakım ihtiyacı açık olmalıdır. Eksik branş muayenesi, çelişkili oran veya yetersiz gerekçe bulunması hâlinde ek rapor ya da adli tıp incelemesi istenebilir.
Sürekli Sakatlık Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
| Hesaplama unsuru | Değerlendirilen veri |
|---|---|
| Kalıcı kayıp oranı | Yetkili sağlık kurulu ve uzman raporları |
| Gelir | Ücret, meslek, vergi ve kazanç belgeleri |
| Yaş ve dönem | Aktif/pasif çalışma dönemi ve bakiye ömür |
| Kusur | Zarar görenin olaya katkısı |
| İskonto ve artırım | Aktüerya yönteminin güncel parametreleri |
| Ödemeler | Sigorta ve rücuya tabi sosyal güvenlik ödemeleri |
Aktüerya hesabında güncel yaşam tablosu ve yargısal uygulamadaki yöntem kullanılır. Belgeli gerçek gelir esas olmakla birlikte gelirin ispatlanamaması hâlinde asgari ücret ve mesleki veriler dikkate alınabilir. Hesap tarihi ve bilinen dönem gelirleri doğru kurulmalıdır.
Hangi Zarar Kalemleri Talep Edilebilir?
- Geçici iş göremezlik zararı,
- Sürekli çalışma gücü kaybı,
- Ekonomik geleceğin sarsılması,
- Tedavi ve iyileşme giderleri,
- Geçici veya sürekli bakıcı gideri,
- Protez, cihaz ve gelecekteki sağlık giderleri,
- Şartları varsa manevi tazminat.
Aynı kalem için mükerrer ödeme alınamaz. Her zarar ayrı açıklanmalı ve belgelenmelidir. Manevi zarar yönünden maddi ve manevi tazminat davası ayrımı dikkate alınmalıdır.
Trafik Kazasında Sorumlular
Kusurlu sürücü, araç işleteni ve zorunlu trafik sigortacısı şartları ölçüsünde sorumlu olabilir. Sigorta şirketinin sorumluluğu kaza tarihindeki poliçe limiti ve teminatla sınırlıdır. Zarar limiti aşarsa işleten ve sürücüye yönelme ihtiyacı değerlendirilir.
Sigorta şirketine belgelerle ön başvuru yapılmalıdır. Eksik ödeme veya ret hâlinde Sigorta Tahkim Komisyonu başvurusu ya da dava yolu değerlendirilebilir. Trafik dosyasının bütünü için trafik kazalarında tazminat davaları incelenmelidir.
İş Kazasında Sürekli İş Göremezlik
İş kazasında işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemleri, tarafların kusuru, SGK incelemesi ve işçinin meslekte kazanma gücü kaybı önem taşır. SGK geliri ile işverenden talep edilen maddi tazminat arasında mahsup ve rücu ilişkisi bulunabilir.
İş kazasına özgü başvuru, arabuluculuk ve görev kuralları için iş kazası tazminat davası süreci ayrı değerlendirilmelidir.
Başvuru İçin Gerekli Belgeler
- Kaza veya olay tutanağı ve soruşturma dosyası,
- Tüm hastane, ameliyat, fizik tedavi ve epikriz kayıtları,
- Yetkili sağlık kurulu raporu,
- Gelir, bordro, vergi ve meslek belgeleri,
- Kusur ve bilirkişi raporları,
- Poliçe, hasar dosyası ve sigorta yazışmaları,
- Tedavi, ulaşım, cihaz ve bakım gideri belgeleri,
- SGK gelir ve ödeme kayıtları.
Zamanaşımı ve Dava Süreci
Süre olayın türüne göre değişir. Trafik kazalarında Karayolları Trafik Kanunu, iş kazasında ilgili iş ve borçlar hukuku hükümleri, diğer haksız fiillerde Türk Borçlar Kanunu değerlendirilir. Fiil suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı gündeme gelebilir.
Sağlık durumunun sonradan kesinleşmesi, gelişen zarar ve rapor tarihi süre hesabında tartışma yaratabilir. Bu nedenle tedavi sona ermeden talebi eksik kurmamak, ancak zamanaşımını da kaçırmamak gerekir. tazminat hukuku kapsamındaki başvuru yolları dosyanın niteliğine göre belirlenmelidir.
Rapor ve Bilirkişi İncelemesine İtiraz
Raporun olayla illiyeti incelememesi, yanlış mevzuat kullanması, eksik branş muayenesi veya çelişkili oran içermesi hâlinde somut itiraz sunulabilir. Aktüerya raporu da gelir, kusur, oran ve dönemler yönünden denetlenmelidir.
İtiraz yalnız sonuca yönelik olmamalı; hatalı veri, eksik belge ve doğru hesap yöntemi açıkça gösterilmelidir. Gerekirse ek rapor veya yeni bilirkişi heyeti talep edilebilir.
Sürekli sakatlık (maluliyet) tazminatı dosyalarında Avukat Atakan Ayhan, sağlık kurulu raporunun olayla illiyetini, maluliyet oranını, gelir ve kusur verilerini ve sigorta limitlerini birlikte değerlendirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Maluliyet oranı yüzde kaç olmalıdır?
Özel hukuk tazminatında tek bir asgari oran yoktur. Kalıcı kaybın ve ekonomik zararın bulunması somut raporla değerlendirilir.
SGK malul saymazsa tazminat istenebilir mi?
SGK statüsü ile özel hukuk bedensel zarar tazminatı farklıdır; SGK kararı talebi her durumda ortadan kaldırmaz.
Rapor ne zaman alınmalıdır?
Tedavi ve iyileşme süreci sabitlendikten sonra kalıcı durumu gösteren yetkili sağlık kurulu raporu alınması önemlidir.
Çalışmayan kişi tazminat alabilir mi?
Çalışmıyor olmak bedensel zarar talebini otomatik engellemez; ev içi emek ve ekonomik gelecek etkisi incelenebilir.
Bakıcı gideri ayrıca istenebilir mi?
Geçici veya sürekli bakım ihtiyacı tıbbi belgelerle ortaya konursa ayrı zarar kalemi olarak değerlendirilebilir.
Sigorta limiti yetmezse ne olur?
Teminatı aşan bölüm için sürücü, işleten veya diğer sorumlulara başvuru ihtimali incelenebilir.
Hukuki bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sürekli sakatlık tazminatı; sağlık raporu, illiyet, gelir, kusur, sigorta limiti, SGK ödemeleri ve güncel aktüerya yöntemine göre somut olay özelinde hesaplanmalıdır.
