Sahte fatura kullanmanın cezası, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesi kapsamında üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezasıdır. Ancak bir faturanın sahte olduğunun belirlenmesi, faturayı işletme kayıtlarına alan kişinin doğrudan cezalandırılması için tek başına yeterli değildir. Belgenin gerçek bir işleme dayanıp dayanmadığı, kim tarafından kullanıldığı ve kullanan kişinin faturanın sahte olduğunu bilip bilmediği ayrıca araştırılmalıdır.
Sahte fatura kullanma iddiası çoğunlukla vergi incelemesi sırasında ortaya çıkar. Beykoz’da faaliyet gösteren şirketler, işletme sahipleri ve yöneticiler açısından İstanbul Beykoz Avukatı Atakan Ayhan tarafından yapılabilecek incelemede faturalar, ticari teslim belgeleri, banka kayıtları, beyannameler ve şirket içindeki görev dağılımı birlikte değerlendirilmelidir.
Sahte Fatura Kullanmak Ne Demektir?
Sahte fatura, gerçek bir mal teslimi, hizmet veya başka bir ticari işlem bulunmadığı hâlde bunlar gerçekleşmiş gibi düzenlenen faturadır. Vergi mevzuatında “naylon fatura” ifadesi kullanılmaz; bu tür belgeler sahte belge olarak tanımlanır.
Sahte fatura kullanma ise böyle bir belgenin vergisel veya muhasebesel bir sonuç meydana getirecek şekilde işletmenin kayıtlarına dâhil edilmesidir. Faturanın yasal defterlere kaydedilmesi, gider veya maliyet olarak gösterilmesi ve ilgili beyannamelere yansıtılması kullanım iddiasının en sık görülen biçimleridir.
Sahte Fatura Kullanmanın Cezası Kaç Yıldır?
Vergi Usul Kanunu’nun 359/b maddesine göre sahte belgeleri kullanan kişiler hakkında üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir. Sahte faturayı düzenleyen kişi ile faturayı kullanan kişi aynı ceza aralığı kapsamında değerlendirilse de bu kişiler tarafından gerçekleştirilen fiiller birbirinden ayrıdır.
Mahkeme doğrudan sekiz yıl ceza vermez. Temel ceza; suçun işleniş biçimi, kullanılan fatura sayısı, vergilendirme dönemleri, sanığın kastı, dosyadaki rolü ve cezanın bireyselleştirilmesine ilişkin hükümler dikkate alınarak kanuni sınırlar içinde belirlenir.
Faturanın Sahte Olması Tek Başına Mahkûmiyet İçin Yeterli midir?
Hayır. Ceza sorumluluğu bakımından faturanın objektif olarak sahte olması kadar, şüpheli veya sanığın bu durumu bilerek belgeyi kullanması da önemlidir. Vergi kaçakçılığı suçları kasten işlenebilir; dikkatsizlik, muhasebe hatası veya belgenin niteliğinin fark edilmemesi her olayda aynı hukuki sonucu doğurmaz.
Bir şirketten alınan faturanın sonradan sahte olduğunun tespit edilmesi, faturayı alan işletme sahibinin bu durumu başlangıçtan itibaren bildiğini otomatik olarak kanıtlamaz. Ticari ilişkinin kuruluş biçimi, mal veya hizmetin teslimi, ödeme yöntemi ve tarafların birbirleriyle bağlantıları incelenmelidir.
Bilme ve kullanma kastı araştırılırken dikkate alınabilecek durumlar
- Fatura düzenleyen şirketle daha önce ticari ilişki kurulup kurulmadığı,
- Satın alınan mal veya hizmetin işletmenin faaliyet alanıyla uyumlu olup olmadığı,
- Fatura bedelinin piyasa değerinden önemli ölçüde farklı olup olmadığı,
- Ödemelerin banka üzerinden mi yoksa belgesiz şekilde mi yapıldığı,
- Ödenen tutarın daha sonra şirkete veya işletme sahibine iade edilip edilmediği,
- Malın sevk edildiğini gösteren taşıma ve depo kayıtlarının bulunup bulunmadığı,
- Faturayı alan kişinin düzenleyici şirketin gerçek faaliyeti olmadığını bilip bilmediği,
- İşlemlerin sürekli ve sistematik şekilde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği.
Bu unsurların hiçbiri tek başına kesin bir sonuç doğurmaz. Kast değerlendirmesi, dosyadaki delillerin bütününe göre yapılmalıdır.
Sahte Fatura Hangi Aşamada Kullanılmış Sayılır?
Bir faturanın işletmeye ulaşması veya şirket çalışanı tarafından teslim alınması her durumda kullanma suçunun tamamlandığı anlamına gelmez. Belgenin vergisel sonuç doğuracak şekilde yasal kayıtlara alınması ve beyannamelere intikal ettirilmesi kullanımın belirlenmesinde önemlidir.
Faturanın deftere kaydedildiği tarih ile ilgili KDV, gelir vergisi veya kurumlar vergisi beyannamesine yansıtıldığı tarih farklı olabilir. Suç tarihi ve vergilendirme dönemi belirlenirken hangi beyannamede ne şekilde kullanıldığı incelenmelidir.
Fatura kayıtlara alınmış ancak beyannamede kullanılmamışsa ne olur?
Belgenin yalnızca muhasebe sistemine girilmiş olması ile vergi matrahını veya indirilecek vergiyi etkileyecek şekilde beyan edilmesi arasında ayrım yapılabilir. Faturanın hangi amaçla kaydedildiği, daha sonra kayıttan çıkarılıp çıkarılmadığı ve vergisel bir sonuç doğurup doğurmadığı somut dosya üzerinden değerlendirilmelidir.
Gerçek Mal Alımında Sahte Fatura Kullanılabilir mi?
Malın veya hizmetin gerçekten alınmış olması, kullanılan faturanın mutlaka gerçek olduğu anlamına gelmez. İşletme bir ürünü başka bir kişiden satın aldığı hâlde faturayı malın gerçek satıcısı olmayan bir şirketten almış olabilir.
Örneğin mal teslimi fiilen gerçekleşmiş ancak fatura, teslimi yapan kişi yerine faaliyeti bulunmayan başka bir şirket adına düzenlenmişse belgenin sahte olduğu ileri sürülebilir. Bu durumda malın işletmeye girmiş olması savunmada önemli olsa da faturanın gerçek düzenleyicisi ve ticari ilişkinin tarafları ayrıca açıklanmalıdır.
Sahte Fatura ile Yanıltıcı Fatura Arasındaki Ceza Farkı
Sahte faturada, faturaya konu edilen gerçek bir işlem veya durum bulunmaz. Muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgede ise gerçek bir işlem vardır; ancak işlemin türü, miktarı, bedeli veya tarafı gerçeğe aykırı şekilde gösterilir.
Bu ayrım ceza bakımından önemlidir. Sahte belge kullanmanın cezası üç yıldan sekiz yıla kadar hapisken, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanmanın cezası on sekiz aydan beş yıla kadar hapistir. Vergi inceleme raporundaki belge nitelendirmesinin gerçek ticari ilişkiyle uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Sahte Fatura Kullanımı Nasıl Tespit Edilir?
Vergi incelemesi sırasında faturayı düzenleyen ve kullanan şirketler karşılaştırmalı olarak araştırılabilir. Düzenleyici şirket hakkında sahte belge düzenleme raporu bulunması, faturayı kullanan işletme hakkında da inceleme yapılmasına neden olabilir.
Ancak düzenleyici şirket hakkındaki olumsuz tespitlerin, faturayı kullanan kişinin ceza sorumluluğunu kişiselleştirecek şekilde değerlendirilmesi gerekir. Kullanıcı işletmenin kendi ticari belgeleri, teslim kayıtları ve ödeme hareketleri ayrıca incelenmelidir.
Vergi incelemesinde araştırılabilecek kayıtlar
- Ba ve Bs bildirimleri ile elektronik fatura verileri,
- Yevmiye defteri ve kebir kayıtları,
- KDV, kurumlar vergisi ve gelir vergisi beyannameleri,
- Sevk irsaliyeleri ve taşıma belgeleri,
- Depo giriş-çıkış ve stok kayıtları,
- Banka hesapları, çekler ve ödeme belgeleri,
- Faturayı düzenleyen şirketin personel ve araç kapasitesi,
- Taraflar arasında yapılan sözleşmeler ve yazışmalar,
- Karşıt inceleme tutanakları ve tanık anlatımları.
Banka Üzerinden Ödeme Yapılması Faturayı Gerçek Hâle Getirir mi?
Fatura bedelinin banka üzerinden ödenmesi, ticari ilişkinin gerçekliğini destekleyebilecek önemli bir delildir. Ancak banka ödemesi tek başına faturanın gerçek olduğunu kesin biçimde kanıtlamaz.
Paranın aynı gün veya kısa süre içinde nakit olarak geri verilmesi, başka hesaplara yönlendirilmesi ya da faturayı alan kişiye iade edilmesi hâlinde ödeme hareketinin gerçek amacı araştırılabilir. Bu nedenle yalnızca hesabın çıkış kaydına değil, paranın sonraki hareketlerine de bakılmalıdır.
Şirket Müdürü Sahte Faturadan Otomatik Olarak Sorumlu Olur mu?
Ceza sorumluluğu şahsidir. Şirket adına sahte fatura kullanıldığının belirlenmesi, ticaret sicilinde müdür, yönetici veya ortak olarak görünen kişinin doğrudan cezalandırılmasını gerektirmez.
Faturaları kimin temin ettiği, muhasebeye kimin gönderdiği, beyannameleri kimin kontrol ettiği ve işletmeyi fiilen kimin yönettiği araştırılmalıdır. Şirket müdürünün faturanın sahte olduğunu bildiğini veya kullanılmasına talimat verdiğini gösteren deliller bulunmadan yalnızca resmî unvan üzerinden mahkûmiyet kurulması tartışmalı olabilir.
Şirket içindeki sorumluluk nasıl ayrıştırılır?
- Suç tarihinde şirketi fiilen yöneten kişi belirlenir.
- Satın alma ve tedarik süreçlerinde görev alan çalışanlar tespit edilir.
- Faturaları muhasebeye teslim eden kişi araştırılır.
- İnternet bankacılığı ve ödeme yetkileri incelenir.
- Beyanname onay sürecinde kimlerin görev aldığı belirlenir.
- Şirket müdürünün işlemler hakkında bilgilendirilip bilgilendirilmediği araştırılır.
İstanbul Beykoz Avukatı Atakan Ayhan tarafından hazırlanabilecek savunmada şirketin kâğıt üzerindeki temsil yapısı ile fiilî yönetim ve görev paylaşımı birbirinden ayrılabilir.
Mali Müşavir Sahte Fatura Kullanma Suçundan Sorumlu Tutulabilir mi?
Mali müşavirin, mükellef tarafından teslim edilen faturaları teknik olarak kayıtlara işlemesi tek başına suçun faili veya iştirakçisi sayılması için yeterli değildir. Meslek mensubunun faturaların sahte olduğunu bilmesi ve kullanım fiiline bilinçli şekilde katkı sağlaması gerekir.
Buna karşılık sahte faturaların temin edilmesine aracılık etmek, fatura tutarlarını belirlemek, gerçeğe aykırı kayıt düzenini kurmak veya belgelerin sahte olduğunu bildiği hâlde beyannamelere yansıtılmasını sağlamak iştirak sorumluluğunu gündeme getirebilir.
Birden Fazla Sahte Fatura Kullanılırsa Kaç Suç Oluşur?
Aynı takvim yılı içinde birden fazla faturanın değişik vergilendirme dönemlerinde kullanılması hâlinde zincirleme suç hükümleri uygulanabilir. Bu durumda her fatura için bağımsız bir temel ceza verilmesi yerine, belirlenen ceza Türk Ceza Kanunu’nun zincirleme suça ilişkin hükümleri çerçevesinde artırılabilir.
Vergi Usul Kanunu, birden fazla takvim yılı veya vergilendirme döneminde aynı suç işleme kararının icrası kapsamında gerçekleştirilen fiillerde de zincirleme suç hükümlerinin uygulanmasını düzenlemektedir. Bununla birlikte farklı şirketler, ayrı suç kararları veya birbirinden bağımsız işlemler bulunuyorsa sonuç değişebilir.
Vergi Ziyaı Cezası Ayrıca Uygulanır mı?
Sahte faturanın kullanılması nedeniyle vergi kaybı meydana gelmişse hapis cezasından ayrı olarak vergisel yaptırımlar da uygulanabilir. VUK 344’e göre 359. maddede belirtilen fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde vergi ziyaı cezası üç kat olarak kesilebilir.
Ceza soruşturması ile vergi tarhiyatına ilişkin idari süreç birbirinden farklıdır. Vergi ve vergi cezasına karşı vergi yargısında başvuru yapılırken, hapis cezası yönünden Cumhuriyet savcılığı ve ceza mahkemesi tarafından işlem yürütülür.
Vergi Borcunun Ödenmesi Hapis Cezasını Kaldırır mı?
Vergi borcunun ödenmesi, sahte fatura kullanma suçuna ilişkin soruşturmayı veya davayı kendiliğinden sona erdirmez. Ancak kanunda belirtilen ödeme şartlarının yerine getirilmesi hâlinde verilecek hapis cezasında indirim uygulanabilir.
Vergi, gecikme faizi, gecikme zammı ve kanunda belirtilen ceza bölümünün soruşturma evresinde ödenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında; kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödenmesi hâlinde ise üçte bir oranında indirilebilir. Tarh edilen vergi ve vergi aslına bağlı ceza bulunmayan durumlarda da kanundaki şartlarla yarı oranında indirim gündeme gelebilir.
Ödeme yapılmadan önce tarhiyatın doğruluğu, dosyanın hangi aşamada bulunduğu ve ödemenin diğer hukuki başvurulara etkisi birlikte değerlendirilmelidir.
Pişmanlık Hükümlerinden Yararlanılabilir mi?
Vergi Usul Kanunu’nun 371. maddesindeki pişmanlık şartlarına uygun şekilde kendiliğinden bildirim yapılması hâlinde VUK 359 hükümlerinin uygulanmaması mümkündür. Ancak bu imkân, vergi incelemesine başlanması veya idarenin fiilden daha önce haberdar olması gibi durumlara göre değişebilir.
Yalnızca düzeltme beyannamesi verilmiş olması her dosyada otomatik olarak pişmanlık hükümlerinden yararlanılmasını sağlamaz. Bildirimin zamanı ve hangi koşullarda yapıldığı incelenmelidir.
Sahte Fatura Soruşturması Nasıl Başlar?
Vergi müfettişleri inceleme sırasında VUK 359 kapsamında suç şüphesi tespit ederse vergi suçu raporu hazırlanabilir. İlgili rapor değerlendirme komisyonunun mütalaasıyla birlikte durum Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir.
Savcılık, dosyadaki raporlarla bağlı olmadan delilleri değerlendirir. Şüphelinin ifadesini alabilir, defter ve belgeleri inceletebilir, bilirkişi raporu düzenlenmesini isteyebilir ve gerekli gördüğü diğer soruşturma işlemlerini gerçekleştirebilir.
Vergi suçu raporu mahkûmiyet kararı mıdır?
Hayır. Vergi suçu raporu ve mütalaa, ceza soruşturmasının başlamasında ve kamu davası açılmasında usulî öneme sahiptir; ancak kişinin suçlu olduğunu kesin olarak gösteren mahkeme kararı değildir. Rapordaki tespitler soruşturma ve yargılama sırasında tartışılabilir.
Beykoz’da Sahte Fatura Kullanma Savunması Nasıl Hazırlanır?
Beykoz’da faaliyet gösteren bir işletmeye ilişkin dosyada savunmanın her fatura bakımından ayrı ayrı hazırlanması gerekir. Faturanın hangi işlem nedeniyle alındığı, mal veya hizmetin teslim edilip edilmediği, ödemenin kim tarafından yapıldığı ve belgenin beyannamelere nasıl yansıtıldığı belirlenmelidir.
İstanbul Beykoz Avukatı Atakan Ayhan tarafından yapılabilecek hukuki çalışmada vergi tekniği raporu, vergi suçu raporu, mütalaa, faturalar, banka hareketleri, stok kayıtları ve şirket içindeki görev paylaşımı karşılaştırılabilir.
Savunmada incelenmesi gereken temel noktalar
- Faturanın gerçekten sahte olup olmadığını gösteren tespitler,
- Mal veya hizmetin fiilen teslim edilip edilmediği,
- Faturayı düzenleyen şirket hakkında suç dönemine ait incelemeler,
- Şüphelinin belgenin sahte olduğunu bildiğine ilişkin deliller,
- Faturanın hangi deftere ve beyannameye işlendiği,
- Şirket yöneticisinin fiilî görev ve yetkileri,
- Ödemelerin gerçekliği ve paranın sonraki hareketleri,
- Vergi raporları ile bilirkişi tespitleri arasındaki çelişkiler,
- Zincirleme suç ve ödeme nedeniyle indirim şartları.
Atakan Ayhan’ın hukuki desteği; ifade öncesinde dosya hazırlığı, soruşturma evrakının incelenmesi, bilirkişi raporlarına itiraz edilmesi, savunma dilekçelerinin hazırlanması ve duruşmaların takip edilmesini kapsayabilir. İzlenecek yol, her dosyanın belgelerine ve suç tarihine göre belirlenmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sahte fatura kullanmanın cezası kaç yıldır?
Vergi Usul Kanunu’nun 359/b maddesine göre sahte belge kullanmanın cezası üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir. Verilecek somut ceza dosyanın özelliklerine göre mahkeme tarafından belirlenir.
Bir tane sahte fatura kullanmak da suç mudur?
Kanunda belirli bir fatura sayısı şartı yoktur. Tek bir sahte faturanın bilerek ve vergisel amaçla kullanılması da suç iddiasına konu olabilir.
Sahte olduğunu bilmeden kullanılan fatura suç oluşturur mu?
Suçun oluşması için kast gerekir. Kişinin faturanın sahte olduğunu bilmediği savunması; ticari ilişki, teslim, ödeme ve diğer deliller üzerinden değerlendirilir.
Faturadaki mal gerçekten alınmışsa ceza verilmez mi?
Malın gerçekten alınmış olması önemli bir delildir ancak faturanın gerçek satıcı tarafından düzenlendiğini tek başına göstermez. Mal başka kişiden alınmış, fatura ise işlemin tarafı olmayan bir şirketten temin edilmiş olabilir.
Şirket müdürü muhasebecinin kaydettiği faturadan sorumlu olur mu?
Şirket müdürü otomatik olarak sorumlu tutulamaz. Faturadan haberdar olup olmadığı, kayda alınmasına talimat verip vermediği ve şirketi fiilen yönetip yönetmediği incelenmelidir.
Vergi borcu ödenirse ceza davası düşer mi?
Ödeme kural olarak ceza davasını düşürmez. Kanundaki koşullar sağlanırsa verilecek hapis cezasında yarı veya üçte bir oranında indirim uygulanabilir.
Sahte fatura kullanma suçu şikâyete bağlı mıdır?
Hayır. Bu suç, şikâyete bağlı olmaksızın Cumhuriyet savcılığı tarafından resen soruşturulur. Vergi incelemesi ve mütalaa süreci VUK 367 hükümlerine göre yürütülür.
Faturayı düzenleyen şirket hakkında beraat kararı verilmesi kullanıcıyı etkiler mi?
Düzenleyici şirket veya yetkilileri hakkında verilen karar, kullanıcı dosyasında önemli olabilir. Ancak kararın gerekçesi, incelenen dönem ve faturaların aynı olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Hukuki bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sahte fatura kullanma suçuna ilişkin hukuki durum; faturaların düzenlendiği ve kullanıldığı tarihlere, ticari işlemin gerçekliğine, ödeme ve teslim kayıtlarına, şirket içindeki görev dağılımına, vergi inceleme raporlarına, mütalaaya ve ceza dosyasındaki delillere göre ayrıca değerlendirilmelidir.
